KÜLTÜR MİRASI

Türkiye ve Türk Dünyası Kültür Mirası

  • Yazıtipi boyutunu arttır
  • Varsayılan yazıtipi boyutu
  • Yazıtipi boyutunu azaltır
Anasayfa Akademik Faaliyetler
Akademik Faaliyetler

Türkiye'nin Sosyal ve Kültürel Tarihi Projesi

e-Posta Yazdır PDF

Türkiye'nin Sosyal ve Kültürel Tarihi Projesi

 

Amacı: Anadolu, stratejik konumu sebebiyle, ilkçağlardan beri birçok istilaya uğramış, pek çok medeniyete kucak açmış, sayısız devletlerin kurulduğu ve milletlerin yaşadığı bir bölge olmuştur. Dolayısıyla dünyanın diğer hiçbir yerinde bu kadar değişik kültürün iç içe girdiği bir başka yer görülemez. Ancak Anadolu'da Hıristiyanlığın yayılması ile birlikte eski Anadolu kültürü temsilcilerinin yer yer tarihten silindiği ve nüfusunun azaldığı görülmektedir. Bu durum Roma ve Bizans imparatorlukları döneminde çok daha şiddetlenmiştir. Nitekim İslamiyet'in doğduğu ve Anadolu'ya İslâm akınlarının başladığı dönemlerde Anadolu yer yer boşalmıştır. Buna rağmen Araplar tarafından düzenlenen akınlar sonucu Anadolu'da yeni bir inanç ve kültürün temelleri atılmıştır.

Türklerin Anadolu'ya gelişleri, Anadolu'nun nüfus olarak da yeni bir yapılanmaya gitmesinin başlangıcıdır. Türklerin ilk akınları ardından bu ülkeye tamamen yerleşmeleri ve devletler kurmaları ile birlikte bu yeni topraklar, kendilerine yurt arayan insanların akınına uğramıştır. Bu yeni insanlar o zamana kadar Anadolu halkının alışık olmadıkları bir hayat tarzına sahiptiler. Anadolu'ya göçebe hayatı böyle girmiştir. İçe kapanık bir kültür olan, yaşayışları icabı âdet ve geleneklerine sıkı sıkıya bağlı bulunan bu yeni Anadolu halkı, Anadolu'nun kültür yapısında büyük değişikliklere sebep olmuştur. Böylece Orta Asya kökenli Doğu kültürü Anadolu'da hâkim hale gelmiştir. Bundan dolayı Anadolu'da İslâm kültürüyle kaynaşmış Türk kültürü yeni ve değişik bir yapı oluşturmuştur. Bu durum Türklerin Rumeli'ye geçmeleri ve geri çekilmeleri ile daha da şekillenmiştir.

Anadolu'nun bu sosyal ve kültürel tarihi, hiç şüphesiz bugünkü Türk insanını çok yakından alakadar etmektedir. Konunun açıklığa kavuşturulması bugünkü birçok sosyal çalkantıya da cevap verecektir. Zira Anadolu'da göçebe hayatın son yüzyıla kadar yoğun bir biçimde sürdüğü göz önüne alınacak olursa, sosyal dengelerin hangi zemine oturduğu daha açık bir şekilde sergilenebilir.

Bu amaçla Devlet Plânlama Teşkilâtıma sunulan ve kabul edilen "Türkiye'nin Sosyal ve Kültürel Tarihi Projesi", 1995 Malî Yılı Bütçesi'nin Yatırım Programımda Türk Tarih Kurumu adına yer almıştır. Projenin kabulü ile birlikte çalışmalara başlanmış; Başkanlığını Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Yusuf HALAÇOGLU, üyeliklerini Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYİLDIZ ile Prof. Dr. Özer ERGENÇ'in yaptığı Yürütme Kurulu oluşturulmuştur. Çalışmalar Yürütme Kurulu kararları doğrultusunda sürdürülmüştür.

Proje Yürütme Kurulu, Proje çerçevesinde ilk iş olarak, Anadolu'daki Türk aşiretlerinin tahrir defterlerinden tespiti ve bilgisayara geçirilmesi için İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivimdeki tahrir defterlerinin dökümünün yapılması ve aşiretlerin fişlenmesine; ülkemizin çeşitli bölgelerindeki Türk devri mimarî eserlerinin envanterini çıkartmak amacıyla ekipler oluşturulmasına karar vermiştir. Oluşturulan ekipler çalışmalarına derhal başlamışlardır. 2006 yılma kadar 42 il merkez ve ilçelerinde 4953 eser tespit edilmiş olup, ayrıntıları aşağıda verilmiştir.

Anadolu'daki Türk Aşiretlerinin Tespiti: Çalışmalara 1995 yılında başlanmış, günümüze kadar 41.300 aşiret tespit edilmiş ve bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Kontrol çalışmaları devam etmekte olan çalışmanın 8 cilt olarak yayınlanması planlanmaktadır.

Bölgelerde yapılan envanter çalışmaları: Çalışmalara 1995 yılında başlanmıştır. Ülkemizin çeşitli bölgelerindeki Türk devri mimarî eserlerinin envanterini çıkartmak amacıyla yaz aylarında çalışmalarını sürdüren ekipler, ilk Türk yerleşmesinden günümüze ulaşan süreç içinde, Türk kültür öğelerini temsil edecek nitelikteki bütün eserleri tespit etmekte, bütün eser kategorilerinde her bir eser için topladıkları verilen, Proje Yürütme Kurulu'nca hazırlanan "Veri Derleme Kılavuzu"na uygun olarak dosyalayıp teslim etmektedirler. Bu çerçeveden olmak üzere:

Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki Kültür Varlıklarının Envanteri Projesi (Ekip Başkanı Prof. Dr. Abdüsselam Uluçam): Prof. Dr. Abdüsselam Uluçam başkanlığındaki ekip, çalışmalarına 1996 yılında başlamış olup, Ağrı, Ardahan, Artvin (tamamlanmıştır), Bitlis (tamamlanmıştır), Elazığ, Erzurum, Erzincan, Hakkari, Iğdır, Kars, Muş, Malatya, Muş Şanlıurfa (tamamlanmıştır), Van (tamamlanmıştır), illerinin merkez ve ilçelerinde çalışmalarını sürdürmüş, 2006 yılına kadar 1632 eser tespit etmiş, 723 yapının dosyalarını Kurum'a teslim etmiştir. Dosyalama çalışmaları ve teslim edilen dosyaların kitap formatında hazırlama çalışmaları sürdürülmektedir.

Batı Anadolu Bölgesi Kültür Varlıklarının Envanteri Projesi (Ekip Başkanı Prof.Dr. Bekir Deniz): Prof. Dr. Bekir Deniz başkanlığındaki ekip, 1996 yılında çalışmaya başlamış; İzmir, Aydın, Uşak merkez ve ilçeleri ile 2006 yılı itibariyle 427 eser tespit etmiş, bunlardan yazım işlemleri biten 26 dosyayı Kurum'a teslim etmiştir; diğerlerinin yazım işlemlerini sürdürmektedir.

İç Anadolu Bölgesi - Aksaray. Nevşehir ve Çevresindeki Kültür Yarlıklarının Envanteri Projesi (Ekip Başkanı Prof. Dr. Bekir Deniz): Prof. Dr. Bekir Deniz başkanlığındaki ekip, Aksaray Merkez ve ilçelerinde 1996 yılında başladığı çalışmalar sonucunda 200 eser; Nevşehir merkez ve ilçelerinde 20 eser tespit etmiştir; yazım işlemlerini sürdürmektedir.

Marmara   Bölgesi'ndeki   Kültür   Varlıklarının   Envanteri   Projesi (Ekip Başkanı Prof. Dr. Yusuf Oğuzoğlu): Prof. Dr. Yusuf Oğuzoğlu başkanlığındaki ekip, 1995 yılında çalışmalara başlamış; 2001 yılına kadar süren çalışma sonucunda Afyon, Bilecik, Bolu, Bursa, Eskişehir, Kocaeli, Kütahya, Sakarya, Yalova, Balıkesir illeri ve ilçelerinde yaptıkları çalışma sonucunda, tespit edilen eserlerle ilgili 820 dosya teslim etmiştir. Marmara bölgesinde yapılan çalışma, ilk olduğundan ve henüz "Veri Derleme Kılavuzu" hazırlanmadan yapıldığı için, dosyalarda eksiklikler tespit edilmiş, eksikliklerin giderilmesi için dosyalar iade edilmiştir.

Manisa, Yozgat, Bartın ve Sinop Yöresindeki Küitiir Varlıklarımın Envanteri Projesi (Ekip Başkanı Prof.Dr. Hakkı Acun): Prof. Dr. Hakkı Acun başkanlığındaki ekip, çalışmalarına 1999 yılında başlamıştır. Yozgat ile Bartın merkez ve ilçelerindeki çalışmaları tamamlamış; Manisa ve Sinop merkez ve ilçelerindeki çalışmaları ise tamamlamamıştır. Tespit edilen yapılara ait 336 dosyayı teslim etmiştir.

Kahramanmaraş-Niğde Çevresindeki Kültür Varlıklarının Envanteri Projesi (Ekip Başkanı Prof. Dr. Mehmet Özkarcı): Prof. Dr. Mehmet Özkarcı Kahramanmaraş'taki çalışmalarına 1998 yılında başlamış ve çalışmalarını tamamlayarak 172 yapı dosyasını Kurum'a teslim etmiştir. Tespit edilen eserler Türk Kültür Varlıkları Envanteri - Kahramanmaraş I-II adıyla 2007 tarihinde yayınlanmıştır.

Niğde'deki çalışmalarına 2000 yılında başlayan Prof. Dr. Mehmet Özkarcı, bu ilim merkez ve ilçelerinde 188 eser tespit etmiştir. Bu eserlere ait 112 dosya Kurum'a teslim edilmiştir.

Konya-Karaman ve Yöresindeki Kültür Varlıklarının Envanteri Projesi (Ekip Başkan): Prof. Dr. Haşini Karpuz): Prof. Dr. Haşim Karpuz başkanlığındaki ekip Konya ve Karaman merkez ve ilçelerindeki çalışmalarına 1999 yılında, başlamış; Konya'da 750, Karaman'.da 200 eser tespit etmiştir. Her iki ile ait kitapların basım işlemleri sürmektedir.

Adana Gaziantep ve Kilis Yöresi Kültür Varlıklarının Envanteri Projesi (Ekip Başkanı Prof.Dr. Nusret Çam): Prof.Dr. Nusret Çam başkanlığındaki ekip, Gaziantep ve Adana illeri merkez ve ilçelerindeki çalışmalarını tamamlamış, 127 eser tespit etmiştir. Gaziantep'e ait yapılar Türk Kültür Varlıkları Envanteri - Gaziantep adıyla 2006 yılında yayınlanmıştır. Adana Merkez ve ilçelerinde 70 yapı tespit etmiş, Yayınlanmak üzere Kurum'a teslim etmiştir. Kilis'teki çalışmalar tamamlanmamıştır.

Bolu ve Düzce'deki Kültür Varlıklarının Envanteri Projesi (Ekip Başkanı Yrd. Doç. Dr. Azize Yasa): Yrd. Doç. Dr. Azize Yasa başkanlığındaki ekip çalışmalarına 2005 yılında başlamıştır. Bu çalışma kapsamında tespit edilen eserlerden 11 yapının planları çizilmiş, estampajları alman 200 mezar taşı okunmaya, başlanmıştır. Kurum'a dosya teslim edilmemiştir.

Sondaj Metoduyla Türkiye'nin Sosyal ve Kültürel Tarihi Projesi (Ekip Başkanı Prof.Dr. Bahaeddin Yediyıldız): Prof. Dr. Bahaeddin Yediyıldız başkanlığında 1987 yılında başlatılan bu proje, 1996 yılında Türkiye'nin Sosyal ve Kültürel Tarihi Projesi İle birleştirilmiş, tarihî kaynakların neşrine başlanmıştır.

Proje kapsamında aşağıda belirtilen eserler basılmıştır:  

XX. Asra Erişen İstanbul Medreseleri

Mübahat S. KÜTÜKOĞLU

Çukurova Tarihinin Kaynakları , I

Yılmaz KURT

Çukurova Tarihinin Kaynakları , IV

Yılmaz KURT, M. Akif ERDOĞRU

 XV-XVI. Yüzyıllarda Canik Sancağı

Mehmet ÖZ

Ordu Yöresi Tarihinin Kaynakları III

Bahaeddin YEDİYILDIZ, Mehmet ÖZ, Ünal ÜSTÜN

 Ordu Yöresi Tarihinin Kaynakları II

Bahaeddin YEDİYILDIZ, Ünal ÜSTÜN

Bolaman Çayı Havzası'nın Coğrafyası

Mustafa ÖZDEMİR

XVII. Yüzyılda Ankara

Hülya TAŞ

XVI. Yüzyılın Sonlarında Bursa

Özer ERGENÇ

Karahisar-ı Şarkî ve Koyluhisar Kazaları Örneğinde Osmanlı Taşra İdaresi (1485-1569)

Fatma ACUN

Ordu Yöresi Tarihin Kaynakları (Efsaneler, Masallar, Maniler ve Etnografik Malzemeler) IX

Necati DEMİR

Türk Kültür Varlıkları Envanteri GAZİANTEP 27

Nusret ÇAM (Prof.Dr.)

Türk Kültür Varlıkları Envanter (Kahramanmaraş) I

Mehmet ÖZKARCI

Türk Kültür Varlıkları Envanter (Kahramanmaraş) II

Mehmet ÖZKARCI

Orta Karadeniz Tarihinin Kaynakları VII (Karahisar-ı Şarkî Sancağı Mufassal Avârız Defteri 1642-1643)

Mehmet ÖZ, Fatma ACUN

Orta Karadeniz Tarihinin Kaynakları VIII (Canik Sancağı Avârız Defteri 1642)

Mehmet ÖZ

 http://www.ttk.gov.tr/index.php?Page=Sayfa&No=17

 



YAYIN TANITIMI